Polariteiten

Polariteiten, ik vind het een heerlijk onderwerp om mee te werken, omdat het er allemaal zoveel lichter van wordt. Als we niet uitkijken leven we allemaal in een universum vol 'waarheden' over onszelf. Dat we daadkrachtig zijn, of lief. Dat we niet goed kunnen sporten of heel muzikaal zijn. Kwalificaties waarin je bent gaan geloven. Nu is er niet zoveel mis met veel van die kwalificaties, die geven kracht en zelfvertrouwen en het vermogen om dingen tot stand te brengen in de wereld. Maar ze zijn vaak wel eenzijdig en dat leidt ertoe dat het op enig moment gaat 'schuren'. Want je mag dan daadkrachtig zijn, het is in je werk soms ook nodig om in staat te zijn tot 'niet doen', tot luisteren, afwegen, verduren, om er maar een paar te noemen. En klopt het wel dat je niet goed kunt sporten of is dat ooit tegen je gezegd en ben je erin gaan geloven? Zoiets wordt al gauw een self-fulfilling prophesy. 

In het werken met polariteiten eigen je jezelf ook die andere kant weer toe. Zo komt er nieuw potentieel tot je beschikking waar je lang geen weet van had. Je beweegt van óf-óf naar én-én. Dat gaat soms gepaard met verdriet omdat je zo lang in een (te) krap jasje geleefd hebt. Maar als je daardoorheen gaat komt er ruimte, ruimte voor een vergeten deel van jezelf dat voortaan ook weer mag worden aangeboord.

Een polariteit in onszelf is die van de mannelijke kracht (bezien als de uitgaande beweging) en de vrouwelijke kracht (de ontvankelijke beweging) in onszelf. Door opvoeding, beeldvorming, cultuur en levenservaringen in onze jeugd heeft zich daarin bij ieder van alles vastgezet. En dat is zonde want we hebben beide krachten hard nodig in ons leven en werk. In de workshop Balans vinden in leven, werk en relatie bieden we je de gelegenheid om deze polariteit in jezelf te onderzoeken en daar een beweging in te maken. Het blijkt een prachtig thema, dat zich vaak heel anders in ons heeft gevormd dan we van te voren denken. We zijn complexe wezens, dat blijkt ook hier weer. Op zo'n dag laat zich iets zien waar je mee verder kunt; veelal een opening voor verder onderzoek en ontwikkeling. 

Puberteit - de smalle weg naar innerlijke vrijheid

Waar ik vroeger altijd wel een innerlijke zekerheid vond rondom het opvoeden van mijn kinderen, vind ik het nu - als alleenstaande ouder met kinderen in de leeftijd tussen de veertien en de zeventien - soms knap lastig om mijn weg te zoeken. En daarin ben ik de enige niet; laatst ontmoette ik op een feestje verschillende ouders van puberkinderen en iedereen had wel op de een of andere manier 'gedoe' en onzekerheden over 'hoe om te gaan met'. Dus lees ik nu voor het eerst van mijn leven opvoedboeken (ik vond een hele plank in de bibliotheek) en dat is helemaal zo gek nog niet. Ik heb immers geen andere referentie dan hoe ik zelf ben opgevoed en mijn gezonde verstand. En die boeken zetten me wel aan het denken over hoe ik het doe en heb gedaan.

Onlangs kreeg ik van iemand de tip om het boek Puberteit van Jeanne Meijs te lezen. Ik had nog nooit van deze schrijfster gehoord. Jammer, want het is een prachtig boek en wat mij betreft een aanrader voor ouders van puberkinderen. Het gedachtengoed van Jeanne Meijs is geworteld in de antroposofie, maar het is zo helder, duidelijk en liefdevol geschreven, zonder oordelen en dogma's dat het wat mij betreft voor ouders van alle gezindten een prettig boek is. Ik heb menigmaal een traantje weggepinkt, ook omdat haar verhalen raken aan de weg die ik zelf gegaan ben op zoek naar volwassenheid.

De laatste maanden denk ik vaak aan deze periode als 'een tunnel waar we samen doorheen moeten'. Jeanne Meijs spreekt van een sluis, een prachtige metafoor die verbeeldt hoe de puberteit een periode van loslaten kent (door de sluisdeur), een periode van voorbereiden op de nieuwe toekomst (in de sluis) en een periode van 'uitvaren' (weer door de sluisdeur, het eigen leven tegemoet). Met veel liefde en compassie beschrijft ze de uitdagingen voor ouders en kinderen, de soms noodzakelijke 'dwalingen' ) en wat we kunnen doen voor onze kinderen en onszelf om hen 'het smalle pad naar innerlijke vrijheid' te laten gaan. Geen valse sentimenten in dit boek over hoe het vroeger beter was, dat werkende ouders slecht zijn voor kinderen of dat het digitale tijdperk de bron is van alle ellende. Integendeel, Jeanne Meijs neemt de huidige maatschappij als uitgangspunt om vervolgens te bespreken hoe we gegeven die situatie onze kinderen kunnen faciliteren in deze fase van hun leven.

Wat ik fijn vind is dat de schrijfster heel helder is over de zaken die je richting je kinderen kunt doen en bespreken, maar ook over datgene waar je zelf mee te dealen hebt. Het riep bij mij de herinnering op hoe ik hoorde op de 25-jarige bruiloft van mijn ouders dat ze 's avonds in bed zo gehuild hadden toen ik -hun oudste- op kamers ging. Pas toen besefte ik hoe moeilijk dat voor hen moest zijn geweest. Ik die voorlopig nog vanuit huis zou studeren, maar die plots bedacht dat ik op kamers wilde. Ze hadden me gesteund en met me gezorgd dat ik op een goede plek kon beginnen met mijn zelfstandig leven. Van hun moeite en verdriet wist ik niets. Voor mij hadden ze vrolijk op de kade gestaan, zwaaiend toen ik door die tweede sluisdeur ging. Een grootse daad voor mijn smalle pad...waar ik nu nog in liefde en dankbaarheid op terug kan kijken.

Zorgen voor jezelf

Als we allemaal nou een beetje voor onszelf zorgen, 

dan wordt er in elk geval voor iedereen gezorgd.

                                                                  Charles Engelen

Zomaar een uitspraak, tussen neus en lippen door gedaan tijdens een training. Én een heel waar woord. Toch lijkt het dat niets moeilijker is dan dat. Dit weekend had ik een gesprek met mijn oudste zoon. Het deed hem pijn te zien hoe een hoogzwangere vrouw regelmatig sigaretjes zat te roken op haar werk. Hij weet als geen ander wat een prijs je betaalt voor dat wat onschuldig lijkt zolang het goed gaat. Zijn vader stierf drie jaar geleden aan longkanker. Als ik even later, naar aanleiding van zijn opmerking dat er zoveel kinderen roken in zijn klas en op school, zeg dat het verbijsterend is dat er nu nog zoveel mensen roken valt hij uit: "het is niet verbijsterend, het is beláchelijk dat mensen zonder na te denken iets doen dat zo destructief is voor je lichaam". Inderdaad en toch doen we het vrijwel allemaal. Niet alleen roken, maar ook teveel eten, drinken, zitten en werken. Terwijl we wel weten dat het niet goed voor ons is.

Onlangs las ik het boekje "Ga toch fietsen" van Thomas Braun, een Bussummer die op een dag de knop omzet en zich inschrijft voor een zeer uitdagende fietstocht in de bergen. In het vermakelijk geschreven boekje beschrijft hij hoe het hem uiteindelijk lukt, met vallen en opstaan, doorzettingsvermogen en vooral de steun van zijn team. De walging, eenzaamheid en zelfverwijt maken plaats voor trots en saamhorigheid. Het gevoel dat zijn team hem steunt is daarin een belangrijke factor. Maar dat is pas later. Het begon allemaal met een innerlijk besluit om het anders te gaan doen. 

Nog zo'n voorbeeld zag ik deze week op televisie in het programma Obese. Het vertelt het verhaal van Mike, een 29-jarige jongen die 224 kg weegt. Hij kan nauwelijks meer lopen. In een jaar tijd verliest hij meer dan de helft van zijn gewicht, zwemt, fiets & rent een triathlon en heeft hij voor het eerst van zijn leven verkering. Onderdeel van het programma was de support van zijn familie, die stuk voor stuk zich ook voornamen om gezonder te gaan leven en afvallen en die Mike als hun leraar daarin adopteerden. Geniaal. Ook zij verloren samen 200 kilo. Ik heb het begin van de uitzending niet gezien, dus ik weet niet wat deze Mike ertoe zette om zich op te geven voor het programma. Wellicht ook zo'n moment van helderheid waarin hij besloot dat er iets anders mogelijk was dan het leven dat hij had. Je ziet hem in de loop van het jaar weer vorm krijgen, zijn humor komt naar voren, zijn knappe gezicht. Hij krijgt ambitie en stráált. Ik heb er met plezier naar gekeken.

Misschien moeten we nog iets toevoegen aan de uitspraak van Charles. Dat het helpt als we elkaar steunen om voor onszelf te zorgen. Want het is niet altijd makkelijk. Bovenstaande mannen laten dat wat mij betreft goed zien.

De kracht van introvertie

Bij het opruimen van mijn bureau vond ik een stukje tekst dat ik uit een tijdschrift had gescheurd over Susan Cain die schrijft over introverte mensen. Ik zocht haar TEDtalk op en snap meteen waarom die zo veel bekeken is. Een prachtig en ontroerend pleidooi om niet alleen actie te faciliteren en waarderen, maar ook stilte, lezen en je terugtrekken.

Lichaam en geest

Twee weken geleden gaf een vriendin mij het boek De Voedselzandloper van Kris Verburgh cadeau met het verzoek om samen te gaan brainstormen over een training in het domein van welzijn en gezondheid. Nu ben ik altijd wel snel te porren voor een enthousiast idee en deze sprak me zeker aan. Waar ik dit jaar koos voor "zorgzaamheid" als jaarthema, was dat eerder onder meer "een gezonde geest in een gezond lichaam".  Veel discussies in de krant gaan over de kosten van de zorg en niet over verantwoordelijkheid voor onze gezondheid. Kris Verburgh pleit daar wel voor. Deze arts houdt een gloedvol betoog voor preventief gezond eten en leven. Het heeft er in ieder geval toe geleid dat we hier in huis nog iets vegetarischer zijn gaan eten en dat we de havermout weer uit de kast hebben gehaald (wat is dat toch lekker, je dag beginnen met een kom havermout).

Toen Wim (mijn echtgenoot) kanker had kochten we stapels boeken over voeding en gezondheid. En in al die boeken stond dat het goed is om gezond te eten na de diagnose, maar vooral dat je dat ook al voor de diagnose moet doen. En dat in de wetenschap dat je geen enkele garantie krijgt dat het ziekten voorkomt.

Mij heeft dit boek in elk geval weer een zetje gegeven. Door mijn wandelproject ben ik al veel meer gaan bewegen dan voorheen. En ik moet zeggen; het maakt echt verschil. Die veertig dagen een verplichte wandeling per dag heeft ertoe geleid dat ik me veel bewuster ben van de positieve effecten van een wandeling tussendoor; ik vergeet minder, ben alerter en voel me frisser. Ook word ik er vrolijk van. Dus ga ik vaker! En opnieuw stilstaan bij wat we hier eten, stemt me ook vrolijk. Heerlijk al die wintergroenten.

Zorg voor lichaam en geest dus. Daar gaat het over.

Je gedragen voelen

Afgelopen vrijdag had ik een teamoverleg met een aantal collega's. Op een gegeven moment werd de vraag gesteld wat we van elkaar nodig hebben om de gestelde doelen voor de komende jaren te behalen. Iemand zei: “wat ik van jullie nodig heb, dat krijg ik al, ik kan niet nog iets nieuws verzinnen”. En eigenlijk was dat voor ons allen zo. We spraken over je “gedragen voelen door de groep”, iets wat we allemaal herkenden. Maar wat is dat dan? Ik heb me de laatste jaren heel vaak gedragen gevoeld door de mensen om me heen. Het is een heel veilig gevoel dat verder reikt dan zorgzaamheid ervaren. Je kunt ook niet iemand dragen (en als het wel kan betwijfel ik of je het zou moeten willen), maar je kunt je wel gedragen voelen door de mensen om je heen.

Wat een beetje tricky is met zorgzaamheid is dat het over je grenzen kan gaan. Zorgzame mensen maken me soms ook een beetje benauwd. Je krijgt niet altijd wat je wilt of nodig hebt. Dus is het een dun lijntje tussen zorgzaam zijn en ruimte laten aan de ander om aan te geven wat er nodig is. Dat is niet altijd makkelijk want dan komen er zaken als valse bescheidenheid of niet lastig willen zijn. Daarin is zorgzaamheid tweerichtingsverkeer, het vraagt ook helderheid en oprechtheid van de ontvanger, om te zorgen dat je krijgt wat je nodig hebt. En om nee te zeggen als je niet krijgt waar je behoefte aan hebt. Ik heb daarin mijn weg wel moeten zoeken.

Toen Wim - mijn man -  ziek werd aten we elke dag zelfgemaakte soep bij de lunch om te zorgen dat hij zoveel mogelijk groenten binnenkreeg. Een vriendinnetje bood aan  om eenmaal per week een pan soep voor ons te maken. "Nee, niet nodig", zei ik op mijn automatische piloot. Gelukkig ging zij te raden bij een andere vriendin en die opperde om het concreter te maken. "Je bent op woensdag vrij, bied gewoon aan om woensdag soep voor haar te koken." En zo geschiedde, ik zei "ja" tegen het concrete aanbod en vanaf die dag aten wij elke woensdag haar zelfgemaakte gezonde soepen. Dat hebben we 2,5 jaar zo volgehouden. Toen Wim stierf zei ze, "ik zorg dat er 's avonds eten is, dan hoeven jullie je daar niet druk over te maken" en  ze formeerde een team van vrouwen die om de beurten voor ons kookten. Het was net de vijf broden en twee vissen uit de Bijbel; wie er ook waren, er was altijd genoeg en het was elke avond weer heerlijk. Op een dag bedankte ik een van mijn vriendinnen voor de maaltijd, waarop ze zei: "maar dit doen we niet alleen voor jou, dit doen we ook voor onszelf" en ik begreep dat mijn bereidheid om te ontvangen ook voor hen iets mogelijk maakte in de verwerking van hun verdriet. Na twee weken ging ik op vakantie, maar toen we terugkwamen ging mijn vriendin weer verder met soep koken. Elke week, zodat ik een dag per week niet hoefde te koken. 

Na twee jaar dacht ik dat het zo niet langer kon, dus ik vertelde mijn vriendin dat we maar moesten stoppen met die soep en dat ik nu wel weer op mijn eigen benen kon staan. "was jij niet ontzettend moe?", vroeg ze me. "Zal ik morgen maar gewoon een lekker pan erwtensoep brengen?" En zo gingen we door, tot het zomervakantie werd en we stopten. Gewoon, omdat het toen wel echt klaar was.  

Ik schrijf dit verhaal omdat ik me daarin zo waanzinnig gedragen heb gevoeld. Omdat het over een hele praktische vorm van zorgzaamheid gaat, en omdat het voor mij toch nog moeilijk was om er zomaar "ja" tegen te zeggen. En zoals mijn vriendin het zo mooi al zei, het was niet alleen voor mij. Het heeft ons allemaal veel gegeven. 

In de praktijk

Vandaag heb ik voor mezelf een nieuw project bedacht. Niet echt een 40-dagen experiment, wel een schrijfopdracht. Het onderwerp diende zich als vanzelf aan met mijn thema Zorgzaamheid voor 2013. De komende maand ga ik dat nader onderzoeken. En daar schrijf ik over in mijn blogje. Misschien niet elke dag, maar toch zeker een paar maal per week. Vanuit de diverse reacties die ik krijg dienen zich nu al allerlei onderwerpen aan.

Een vriendin schreef mij: "Je thema zorgzaamheid klinkt ook voor mij toepasselijk. 
Ik heb ondertussen wel door schade en schande steeds meer geleerd dat ik mijzelf in eerste instantie mag verzorgen voor ik op weg ga. Het is echt mijn valkuil om het andersom te doen. Maar nu sta ik steeds meer en meer in het licht en heb mijzelf lief."
Voor mij herkenbaar die valkuil, en dan ben ik vast niet de enige. Maar juist nu merk ik dat dit thema óók gaat over zorg voor jezelf. Dat ik die zorgzaamheid kies omdat het míjn behoefte is, en niet omdat anderen zorg nodig hebben. Het heeft met nabijheid te maken en ook met aandacht geven, aan mezelf en aan alles om me heen.
Een mooie vraag om jezelf te stellen vind ik bijvoorbeeld de vraag "waar heb ik nu behoefte aan?". En dan werkelijk ruimte nemen om het antwoord te horen. Dat lukt niet altijd in de waan van de dag, maar het is mooi als je dan opeens wel even die aandacht hebt.

Wat me fascineert is dat ik heb gemerkt dat het - wanneer je dat antwoord serieus neemt - rust brengt, óók als je niet in de omstandigheden bent om er gehoor aan te geven. Bijvoorbeeld als je op een drukke werkdag antwoordt "ik zou wel een dutje willen doen", terwijl daar geen gelegenheid voor is. Ik knap er dan toch van op ook al kan ik niet even gaan liggen. Wonderbaarlijk vind ik dat.

Voornemens

Ieder jaar kies ik een soort 'thema' voor het nieuwe jaar. Voor 2013 is dat Zorgzaamheid. Ik koos het thema vanuit een vaag verlangen om weer meer die kant van mezelf aan te lichten. Het is een beetje zoekgeraakt voor mijn gevoel. De laatste jaren na de dood van Wim - mijn echtgenoot - ben ik vooral bezig geweest met "overleven"; rouwen, orde op zaken stellen, werken, kinderen opvoeden, balans hervinden in mezelf en in het gezin. Dat is allemaal heel goed gelukt en daar kijk ik met dankbaarheid en verwondering naar om.

Maar nu is daar dan dat verlangen naar zorgzaamheid. Op de dag dat ik het naar mijn familie en vrienden mailde bij wijze van nieuwjaarswens bezocht ik 's avonds de film Amour van Michael Haneke. Een ongemakkelijk portret van liefde en zorgzaamheid, zó dichtbij gefilmd dat het bij wijze van spreken onder je huid kruipt. Zo vond ik het afgelopen jaar die andere Franse film - Intouchables - een prachtig beeld geven van een zorgzaamheid die de ander in zijn waarde laat en laat groeien. Juist doordat de verzorgende zichzelf niet wegcijfert én doordat hij de verzorgde blijft zien als volwaardig mens.

The Butterfly Circus, het  filmpje dat ik meestuurde met mijn nieuwjaarswens laat dit ook nog eens heel mooi zien.

Voor mij gaat die zorgzaamheid over vier terreinen:
- Zorgzaamheid voor mezelf
- Zorgzaamheid voor de ander
- Zorgzaamheid voor de wereld
- Zorgzaamheid voor de dingen.

En dan is het meest interessante natuurlijk om niet meteen in te vullen wat dat betekent, maar me af te vragen "hoe geef ik dat vorm?" Juist de zoektocht maakt het leuk. Ik verbeeld me daarbij dat het niet alleen bij mij een beetje naar de achtergrond is geraakt, maar dat het deel is van een groter verhaal waarin we zoeken naar nieuwe vormen om voldoening te vinden in ons leven. Ik ga er in de loop van het jaar vast nog vaker over schrijven.